Ola opowiada, jak dobiera schematy rytmiczne do grupy
Skąd bierze proste wzory rytmiczne, jak sprawdza tempo i co robi, gdy ktoś w grupie gubi krok.

Ola prowadzi u nas część spotkań z rytmem. Zapytałem ją, skąd czerpie schematy do prostych gier rytmicznych i jak sprawdza, czy wszyscy nadążają za tempem. Rozmawialiśmy w świetlicy po jednym z jesiennych spotkań, gdy sprzęt był już spakowany, a na tablicy zostały jeszcze kreski z ostatniego ćwiczenia. Ola mówi krótko, konkretnie i bez owijania w bawełnę. W naszej grupie odpowiada za dobór wzorów, które nie wymagają nut i dają się zagrać po kilku minutach. Więcej o tym, jak zaczynamy od podstaw, jest w przewodniku prosty rytm krok po kroku.
Skąd bierzesz schematy rytmiczne?
Najczęściej z tego, co słyszę w drodze na spotkanie. Kroki na klatce schodowej, wycieraczka w autobusie, stukot łyżki o garnek. To są wzory, które już znamy, więc grupa łapie je szybciej niż wymyślone od zera. Drugie źródło to proste piosenki, które znamy z podwórka albo z radia. Biorę z nich tylko jedną frazę, na przykład cztery uderzenia i przerwę, i sprawdzam, czy da się ją zagrać na basie bez rozbudowanej aranżacji. Trzecie źródło to nasze stare nagrania. Wracam do trzech miesięcy prób z demem i wyciągam z nich pojedyncze fragmenty, które wtedy wyszły dobrze.
Zapisuję je w zeszycie w kratkę. Każdy schemat ma numer, krótki opis i uwagę, na jakim instrumencie go testowaliśmy. Nie ma tam nut, bo i tak nikt z nas ich nie czyta. Są kreski, strzałki i słowa typu „raz, dwa, przerwa, trzy”. To wystarcza, żeby po miesiącu przypomnieć sobie, o co chodziło.
Jak sprawdzasz, czy grupa nadąża za tempem?
Zawsze zaczynam bez basu. Proszę, żeby wszyscy klaskali w to samo miejsce i liczyli na głos do czterech. Jeśli po ośmiu taktach ktoś się przesuwa, to znak, że tempo jest za szybkie albo wzór za gęsty. Wtedy nie tłumaczę, tylko zwalniam o kilka uderzeń i powtarzamy. Dopiero gdy klaskanie się ustabilizuje, włączam bas. W małym pomieszczeniu łatwo się oszukać, bo dźwięk niesie się inaczej. Dlatego ustawiamy się w kole, blisko siebie, żeby słyszeć też ręce, a nie tylko głośnik. Więcej o tym, co daje bas w takim pomieszczeniu, pisaliśmy przy okazji naszych testów jesienią.
Mam też prosty test na koniec: proszę, żeby ktoś z grupy zagrał wzór sam, a reszta tylko liczyła. Jeśli osoba grająca utrzyma tempo bez podpowiedzi, to znaczy, że wzór wszedł. Jeśli nie, wracamy do wolniejszego tempa na następnym spotkaniu. Nie sprawdzam tego na siłę, bo to nie egzamin. Chodzi o to, żeby każdy wiedział, gdzie jest, i mógł się poprawić.
Lepiej zagrać prosty wzór wolniej i razem, niż gęsty i każdy w swoim tempie.
Co robisz, gdy ktoś gubi krok?
Dzielę wzór na pół. Jeśli schemat ma cztery uderzenia i przerwę, robimy najpierw dwa uderzenia i przerwę, a resztę dokładamy później. Czasem wystarczy zwolnić o jedno uderzenie i problem znika. Ważne, żeby nie zatrzymywać całej grupy na dłużej niż kilka taktów, bo wtedy reszta traci rytm. Staram się, żeby poprawka była krótka i wracała do gry. Po spotkaniu pytam tę osobę, czy coś było niejasne. Zwykle okazuje się, że problem był w wejściu, a nie w samym wzorze.
Mam kilka stałych chwytów, które pomagają w takich sytuacjach. Warto je znać, zanim weźmie się bas do ręki.
- Liczenie na głos od początku, nie tylko w głowie.
- Klaskanie zamiast grania, gdy ktoś się gubi.
- Dzielenie wzoru na mniejsze części i składanie go od końca.
- Krótka przerwa i powrót do wolniejszego tempa, zamiast tłumaczenia.
Te chwyty sprawdzają się też na pierwszym spotkaniu. Opisaliśmy je dokładniej w tekście o tym, jak ustawić pierwszy rytm.
Jak wygląda przygotowanie do spotkania?
Zaczynam od pytania, kto przyjdzie i ile osób będzie pierwszy raz. Jeśli w grupie są nowe osoby, wybieram dwa schematy, nie więcej. Jeden prosty na rozgrzewkę, drugi z przerwą, żeby było coś do poprawiania. Sprawdzam, czy w świetlicy jest dość miejsca na koło i czy sprzęt działa. Potem robię krótką próbę sam, bez grupy, żeby wiedzieć, jak wzór brzmi na basie. Czasem okazuje się, że coś, co dobrze wygląda na papierze, na basie jest za gęste. Wtedy szukam prostszej wersji.
Po spotkaniu zapisuję w zeszycie dwie rzeczy: co zadziałało i co trzeba zmienić. To zajmuje pięć minut, a oszczędza pół godziny na następnym spotkaniu. Dzięki tym notatkom nie zaczynamy za każdym razem od zera. Widać to było na październikowym spotkaniu w świetlicy, gdzie część wzorów wróciła z wcześniejszych prób.
Czego nauczyłaś się przez ostatni rok?
Że prostota nie oznacza nudy. Najwięcej radości dają wzory, które da się zagrać po pięciu minutach, a potem zmieniać ich tempo i głośność. Nauczyłam się też nie poprawiać wszystkich naraz. Lepiej zatrzymać się przy jednej osobie i wrócić do grupy, niż tłumaczyć całemu kołu. I jeszcze jedno: warto pytać, co było trudne, zamiast zgadywać. Odpowiedzi bywają zaskakujące i często dotyczą nie rytmu, a ustawienia sprzętu albo miejsca w kole.
Pytania, które dostajemy
Czy trzeba znać nuty, żeby dobrać schemat rytmiczny?
Nie. W naszej grupie nikt nie czyta nut. Schematy zapisujemy kreskami, strzałkami i słowami. Ważne jest liczenie na głos i powtarzanie, a nie zapis nutowy.
Jak szybko poznać, że tempo jest za szybkie?
Najprościej po klaskaniu. Jeśli po ośmiu taktach ludzie przesuwają się względem siebie, tempo jest za szybkie albo wzór za gęsty. Wtedy zwalniamy o kilka uderzeń i powtarzamy.
Co zrobić, gdy jedna osoba ciągle gubi krok?
Dzielimy wzór na pół i gramy tylko pierwszą część, aż wejdzie. Potem dokładamy resztę. Zwykle problem jest w wejściu, a nie w całym schemacie.


